Bilgisayarlı Tomografi

X ışınları (röntgen ışınları) aracılığıyla vücudun belirli bölgelerinden elde edilen kesitsel görüntülerin bilgisayar ile işlenmesi ile oluşan çekim tekniğinidir. Bilgisayarlı Tomografi (BT), X-ışınları (röntgen) ve gelişmiş bilgisayar teknolojilerini bir araya getirerek vücudun iç organlarının, kemiklerin, yumuşak dokuların ve damarların kesitler halinde (dilim dilim) ve 3 boyutlu olarak görüntülenmesini sağlayan tıbbi bir testtir. Standart röntgenden çok daha detaylı veriler sunarak, içerideki yapıların birbiriyle olan ilişkisini net bir şekilde ortaya koyar.

Bilgisayarlı Tomografinin Kullanım Alanları

• Başta karın içi ve göğüs hastalıklarının teşhisi olmak üzere;
• Paranazal sinüsler (Burun çevresi sinüsleri)
• Omuz, el, ayak, omurga kemik patolojileri, iskelet sistemi yapıları
• Beyin tümörleri, Alzheimer ve Epilepsi hastalıklarının teşhisi,
• Böbrekler,
• İç organ yaralanmaları,
• Onkolojide tümörün teşhisi ve tedavinin planlanması,
• Metastaz oluşumunun saptanması,
• Özellikle kalp krizi geçirmiş hastalarda kalp kasının canlılığının değerlendirilmesi,
• Damarlarda tıkanıklık, kireçlenme, anevrizma veya plak oluşumu gibi durumların incelenmesi gibi bir çok alanda kullanılmaktadır.

Doktorunuz Tomografi Çekimini Neden İster?

Hekimler, vücutta meydana gelen travmaları, yapısal bozuklukları veya hastalıkları milimetrik hassasiyetle incelemek istediklerinde BT çekimine başvururlar. En yaygın istenme nedenleri şunlardır:

• Kemik Kırıkları ve Eklem Sorunları: Gözle veya basit röntgenle tespit edilemeyen ince kırıkların ve kemik tümörlerinin değerlendirilmesi.
• İç Kanamalar ve Travmalar: Trafik kazası veya düşme gibi acil durumlarda iç organlardaki hasarın ve beyin kanamalarının hızlıca tespiti.
• Kanser Teşhisi ve Takibi: Tümörlerin yerinin, boyutunun belirlenmesi ve uygulanan kanser tedavisinin işe yarayıp yaramadığının (küçülme oranlarının) izlenmesi.
• Akciğer ve Göğüs Hastalıkları: Zatürre, akciğer embolisi (pıhtı) veya enfeksiyonlara bağlı doku hasarlarının net olarak görülmesi.
• Damar Hastalıkları: Anevrizma (damar genişlemesi) veya damar tıkanıklıklarının (BT Anjiyografi ile) incelenmesi.

Tomografi Çekimi Nasıl Yapılır?

İşlem oldukça hızlı, ağrısız ve konforludur:

• Hasta, hareketli bir muayene masasına sırtüstü (veya incelenecek bölgeye göre uygun pozisyonda) uzanır.
• Masa, ortası açık, geniş bir simit (halka) şeklinde olan BT cihazının içine doğru yavaşça kayar.
• Çekim sırasında cihazın içindeki X-ışını tüpü hastanın etrafında dönerek milisaniyeler içinde yüzlerce görüntü alır.
• Görüntülerin bulanık çıkmaması için hekim veya teknisyen diyafon aracılığıyla hastadan kısa bir süreliğine (birkaç saniye) nefesini tutmasını ve hareketsiz kalmasını isteyebilir.
• Modern cihazlarımızla bir tomografi çekimi genellikle 3 ila 10 dakika gibi çok kısa bir sürede tamamlanır.

Çekim Öncesi Hazırlık Süreci

Tomografi çekimlerinde hazırlık süreci, çekimin “ilaçlı” (kontrastlı) veya “ilaçsız” yapılmasına göre değişir:

• İlaçsız Çekimler: Genellikle özel bir ön hazırlık gerektirmez. Üzerinizdeki metal eşyaların (takı, toka, fermuarlı kıyafetler, kemer) çıkarılması yeterlidir.
• İlaçlı (Kontrastlı) Çekimler: Damarların ve bazı organların filmde çok daha parlak ve net görünmesi için damar yoluyla iyotlu bir kontrast madde (ilaç) verilir. Bu işlemden önce en az 6 saatlik açlık istenir. Ayrıca, ilacın böbreklerden atılımını kontrol etmek amacıyla çekim öncesinde güncel bir BUN ve Kreatinin (böbrek fonksiyon) kan testi sonucu ibraz edilmelidir.

Sık Kullanılan Tomografi (BT) Çeşitleri Nelerdir?

Hastalıkların türüne ve incelenecek bölgeye göre farklı bilgisayarlı tomografi protokolleri uygulanmaktadır. Lifemed Tıp Merkezi’nde en sık gerçekleştirdiğimiz BT çekim türleri şunlardır:

• Beyin (Kranial) Tomografisi: Kafatası ve beyin dokusunun incelendiği yöntemdir. Şiddetli baş ağrıları, baş dönmeleri, travmaya bağlı kafa tasındaki kırıklar, beyin kanamaları, inme (felç) şüphesi ve beyin tümörlerinin teşhisinde ilk başvurulan hızlı görüntüleme tekniğidir.
• Toraks (Akciğer ve Göğüs) Tomografisi: Göğüs kafesi, akciğerler, kalp zarı ve bölgedeki büyük damarların incelenmesini sağlar. Özellikle COVID-19 sonrası dönemde akciğerdeki hasarların tespiti, zatürre, KOAH, akciğer kanseri taraması ve akciğer embolisi (pıhtı atması) durumlarında hayati önem taşır. Yüksek Çözünürlüklü Akciğer Tomografisi (HRCT) ile dokular milimetrik olarak taranır.
• Batın (Abdomen) Tomografisi: Karın boşluğu ve pelvik bölgedeki organların (karaciğer, böbrekler, pankreas, dalak, mide, bağırsaklar, mesane) detaylı haritasını çıkarır. Apandisit, böbrek taşları, karın içi kanamalar, enfeksiyonlar, kist ve tümörlerin teşhis ve evrelendirmesinde yaygın olarak kullanılır. Genellikle alt ve üst batın olmak üzere veya tüm batın olarak çekilir.
• Koroner BT Anjiyografi (Sanal Anjiyo): Kalp damarlarındaki (koroner arterler) tıkanıklıkları, darlıkları ve kireçlenmeleri (kalsiyum skoru) kasıktan girilen klasik anjiyoya gerek kalmadan, kol damarından verilen bir ilaçla saniyeler içinde gösteren gelişmiş bir yöntemdir. Kalp krizi riskini önceden belirlemede oldukça etkilidir.
• BT Anjiyografi: Kalp dışındaki diğer vücut damarlarının (boyun, beyin, böbrek, kol ve bacak damarları) incelendiği tomografi türüdür. Anevrizma (baloncuk oluşumu), damar yırtılmaları veya damar tıkanıklıkları bu yöntemle yüksek hassasiyetle tespit edilir.
• Kemik, Eklem ve Omurga Tomografisi: Röntgenin yetersiz kaldığı karmaşık kemik kırıkları, omurga (boyun, sırt, bel) fıtıkları, kemik erimesine bağlı çökmeler ve kemik tümörlerinin 3 boyutlu olarak incelenmesi amacıyla kullanılır. Ameliyat öncesi ortopedik planlamalarda hekimlere büyük kolaylık sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S)

Tomografi cihazı kapalı mıdır, klostrofobim (kapalı alan korkum) var çektirebilir miyim?
Evet, rahatlıkla çektirebilirsiniz. Tomografi cihazları, MR (Emar) cihazları gibi uzun ve dar bir tünel şeklinde değildir. Geniş, ortası açık ve simit benzeri kısa bir halka şeklindedir. Başınız veya vücudunuzun büyük bir kısmı inceleme esnasında cihazın dışında kalır, bu nedenle klostrofobiyi tetiklemez.

Çekim sırasında çok fazla radyasyon alır mıyım?
Tomografi, X-ışınları kullandığı için bir miktar radyasyon içerir. Ancak Lifemed Tıp Merkezi’nde kullanılan yeni nesil gelişmiş cihazlar, alınan radyasyon dozunu en düşük seviyede (low-dose) tutarken en yüksek görüntü kalitesini sağlayacak şekilde kalibre edilmiştir. Tıbbi gereklilik durumunda sağladığı fayda, alınan minimal radyasyon riskinden çok daha büyüktür.

İlaçlı tomografide kullanılan ilacın yan etkileri var mıdır?
Kullanılan iyotlu kontrast maddeler genellikle çok güvenlidir. İşlem sırasında ilacın verildiği an vücutta hafif bir sıcaklık hissi ve ağızda metalik bir tat oluşması son derece normaldir. Alerjik reaksiyonlar çok nadirdir ve olası bir duruma karşı çekim odasında her türlü tıbbi önlemimiz mevcuttur.

MR (Manyetik Rezonans) ile Tomografi (BT) arasındaki fark nedir?
Tomografi radyasyon (X-ışını) kullanır, kemik kırıkları, akciğer ve akut kanamalar gibi durumlarda çok daha hızlı (birkaç dakika) ve etkilidir. MR ise mıknatıs ve radyo dalgaları kullanır (radyasyon yoktur), beyin, omurilik, bağlar ve kaslar gibi yumuşak dokuları göstermede daha üstündür. Çekim süresi daha uzundur (20-40 dakika).

Hamileler tomografi çektirebilir mi?
X-ışını içerdiği için anne karnındaki bebeğe zarar verme riski taşıdığından gebelere (çok acil ve hayati durumlar dışında) tomografi çekilmesi önerilmez. Hamilelik şüpheniz varsa bunu işlemi isteyen doktorunuza ve radyoloji teknisyenimize mutlaka bildirmelisiniz.

Sonuçlarımı ve raporumu ne zaman alabilirim?
Hayati önem taşıyan acil durumlarda görüntüler anında değerlendirilir. Rutin randevulu çekimlerde ise, uzman radyologlarımız tarafından detaylıca incelenen görüntülerinizin raporu genellikle iki iş günü içerisinde size sms ile raporunuzun hazırlandığı bildirilir.